Κάτι έσπασε σήμερα στο Νταβός…
Στο Νταβός μια μικρή πόλη στην Ελβετία, όπου κάθε χρόνο γίνεται το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, εκεί που συναντιούνται πολιτικοί, μεγάλες εταιρείες, τραπεζίτες και διεθνείς οργανισμοί για να συζητήσουν – και συχνά να αποφασίσουν – για την παγκόσμια οικονομία, την ενέργεια, την εργασία και το μέλλον των κρατών. Με απλά λόγια: είναι ένας χώρος όπου λαμβάνονται αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή μας, χωρίς να ρωτούν εμάς!
Σε έναν χώρο που για χρόνια λειτουργούσε σαν ναός της παγκοσμιοποίησης, ακούστηκε δημόσια αυτό που πολλοί σκέφτονταν αλλά λίγοι τολμούσαν να πουν:
-“Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΕΤΥΧΕ!“
Και δεν το είπε κάποιος «αντισυστημικός». Το είπε ο ίδιος ο Αμερικανός υπουργός Εμπορίου, Χάουαρντ Λάτνικ, μπροστά στις ίδιες ελίτ που για δεκαετίες στήριξαν αυτό το μοντέλο.
Αλλά τι είναι τελικά η παγκοσμιοποίηση;
Στη θεωρία, είναι η ιδέα ότι ο κόσμος λειτουργεί σαν μία ενιαία αγορά: οι επιχειρήσεις πάνε όπου βρίσκουν φθηνότερη εργασία, τα προϊόντα ταξιδεύουν παντού, τα σύνορα «χάνουν την σημασία τους» και όλοι υποτίθεται ότι κερδίζουν. Στην πράξη όμως, τα πράγματα εξελίχθηκαν πολύ διαφορετικά.
Και εδώ μπαίνει ένα κρίσιμο θέμα που σπάνια λέγεται καθαρά: χωρίς σύνορα δεν υπάρχει κυριαρχία. Όταν ένα κράτος δεν παράγει, δεν ελέγχει την ενέργεια και δεν έχει λόγο στην οικονομία του, δεν αποφασίζει. Απλώς ακολουθεί.
Για χρόνια, οι επιχειρήσεις έφυγαν από τις δυτικές χώρες και πήγαν αλλού. Εργοστάσια έκλεισαν, περιοχές ερήμωσαν και οι νέοι βρέθηκαν μπροστά σε λιγότερες δουλειές, χαμηλότερους μισθούς και αβέβαιο μέλλον. Η «φθηνή εργασία» παρουσιάστηκε ως πρόοδος, αλλά τελικά σκότωσε την καινοτομία και κάθε σοβαρή επένδυση στο μέλλον. Όταν το μόνο που μετράει είναι το χαμηλό κόστος, κανείς δεν νοιάζεται για ποιότητα, σταθερότητα ή προοπτική.
Όμως οι συνέπειες δεν είναι μόνο οικονομικές. Μαζί με την αποδυνάμωση των κρατών, αποδυναμώθηκαν και οι βασικοί δεσμοί της κοινωνίας. Η οικογένεια παρουσιάστηκε ως ξεπερασμένη, η πίστη ως εμπόδιο, η πατρίδα ως κάτι «επικίνδυνο». Στην πραγματικότητα όμως, αυτά είναι που κρατούν τις κοινωνίες όρθιες. Χωρίς κοινές αξίες και ταυτότητα, οι άνθρωποι μένουν μόνοι, ανασφαλείς και εύκολα χειραγωγήσιμοι, γιατί δεν αποτελούν πλέον “ομάδα” αλλά μεμονωμένα άτομα.
Γι’ αυτό και το σύνθημα «πρώτα το έθνος» δεν σημαίνει απομόνωση. Σημαίνει αυτονομία. Σημαίνει ότι οι αποφάσεις πρέπει να παίρνονται από αυτούς που ζουν με τις συνέπειες τους. Οι λαοί δεν ψήφισαν ποτέ στο Νταβός. Ψηφίζουν για αυτούς οι κυβερνήσεις τους. Και ζητούν δουλειές, ασφάλεια, προοπτική και σεβασμό στην ταυτότητά τους...
Αυτό ήταν που ενόχλησε τόσο πολύ σήμερα. Η υπενθύμιση ότι η Ιστορία δεν τελείωσε. Ότι τα έθνη δεν έγιναν απλώς «αγορές». Και ότι χωρίς πατρίδα, οικογένεια και αξίες δεν υπάρχει ούτε ελευθερία ούτε πραγματική δημοκρατία.
Η παγκοσμιοποίηση, όπως τη γνωρίσαμε, δείχνει να φτάνει στο τέλος της. Και το μέλλον, όσο κι αν αυτό δεν αρέσει σε κάποιους, φαίνεται να ανήκει σε κοινωνίες που θέλουν να έχουν τον λόγο, την ταυτότητα και τον έλεγχο στη ζωή τους.
Και μετά ήρθε η ομιλία του Τραμπ. Και τότε έγινε ξεκάθαρο τι πραγματικά είχε συμβεί. Γιατί αυτό που έκανε δεν ήταν απλώς μια ομιλία. Ήταν ένας πολιτικός καταπέλτης. Τους κατηγόρησε ότι καταστρέφουν τις χώρες τους με τη λαθρομετανάστευση, ότι καμία ευρωπαϊκή πόλη δεν είναι πια όπως ήταν πριν λίγα χρόνια. Ότι οι πόλεις άλλαξαν μορφή, έχασαν την ταυτότητά τους και διαλύθηκαν κοινωνικά. Ότι οι πολίτες νιώθουν ξένοι στον ίδιο τους τον τόπο.
Δεν σταμάτησε εκεί. Τους είπε ότι διαλύουν τον πλούτο των χωρών τους στο όνομα της «πράσινης ενέργειας». Ότι γεμίζουν βουνά και εκτάσεις με ανεμογεννήτριες, καταστρέφοντας το φυσικό τοπίο, τη γη και την παραγωγή. Και το πιο καυστικό απ’ όλα: τους πέταξε κατάμουτρα ότι αγοράζουν ανεμογεννήτριες από την Κίνα — μια χώρα που η ίδια δεν γεμίζει τον τόπο της με ανεμογεννήτριες. Πληρώνουν, εξαρτώνται και αυτοϋπονομεύονται.
Είπε πολλά. Ήταν σκληρός. Ήταν προκλητικός. Αλλά για πολλούς, είπε αλήθειες που κανείς άλλος δεν τολμά να πει. Τα υπόλοιπα — Γροιλανδίες και συναφή — είναι για άλλη συζήτηση.
Και το πιο αποκαλυπτικό απ’ όλα; Αφού τους τα είπε όλα αυτά, δεν ακούστηκε ούτε ψίθυρος. Σιωπή. Καμία απάντηση. Καμία αντίδραση. Καμία διάψευση. Μόνο αμηχανία. Τους εξέθεσε δημόσια, μπροστά σε όλο τον κόσμο.
Και ναι. Προσωπικά, το χάρηκα.
