Τι θα έκανες αν σου έδιναν πρόσβαση στα αρχεία της NASA;
Ένας μαθητής λυκείου από την Καλιφόρνια αποφάσισε να… ξαναγράψει την ιστορία του διαστήματος.

Ο Matthew (Matteo) Paz, μόλις 18 ετών, κατάφερε κάτι που ούτε καν φανταζόταν ο ίδιος: χρησιμοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη, ανακάλυψε περισσότερα από 1,5 εκατομμύριο άγνωστα μέχρι σήμερα διαστημικά αντικείμενα, αφήνοντας άφωνη την επιστημονική κοινότητα. Και όλα αυτά, ενώ ακόμα πήγαινε σχολείο.

Ποιος είναι ο μαθητής και πώς ξεκίνησε

• Ο Matteo (Matthew) Paz είναι 18χρονος μαθητής λυκείου από το Pasadena της Καλιφόρνιας των ΗΠΑ.
• Η ενασχόλησή του με την αστρονομία ξεκίνησε από παιδί, όταν η μητέρα του τον πήρε σε δημόσια αστρονομικά σεμινάρια στο California Institute of Technology (Caltech).
• Συμμετείχε σε εκπαιδευτικά προγράμματα του Caltech, όπως το Planet Finder Academy και το Summer Research Connection, όπου έμαθε και ασχολήθηκε με την έρευνα και την τεχνητή νοημοσύνη υπό την καθοδήγηση επιστημόνων, κυρίως του αστρονόμου Davy Kirkpatrick.

Τι ακριβώς ανακάλυψε

➤ Ανάλυση δεδομένων NASA

• Ο Paz χρησιμοποίησε αρχειακά δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο NEOWISE της NASA — ένα υπέρυθρο τηλεσκόπιο που από το 2009 έχει σαρώσει ολόκληρο τον ουρανό και καταγράφει συνεχώς εκατοντάδες δισεκατομμύρια μετρήσεις φωτεινότητας.
• Αντί να περιοριστεί στις παραδοσιακές αναλύσεις που έψαχναν κυρίως αστροειδείς, ο Paz ανέπτυξε αλγόριθμο τεχνητής νοημοσύνης/μηχανικής μάθησης που μπορεί να εντοπίζει λεπτές μεταβολές στη φωτεινότητα με την πάροδο του χρόνου.

➤ Τεράστιος όγκος ανακαλύψεων

• Το σύστημα που δημιούργησε εντόπισε περίπου 1,5 εκατομμύριο κοσμικά αντικείμενα που δεν είχαν καταγραφεί έως τώρα από παραδοσιακές μεθόδους.
• Αυτά περιλαμβάνουν αντικείμενα που μεταβάλλουν φωτεινότητα με την πάροδο του χρόνου — όπως κβάζαρ, αστέρια που εκλείπουν, πιθανές υπερκαινοφανείς πηγές, και άλλα φαινόμενα.

📊 Πώς λειτούργησε ο αλγόριθμος

• Ο μαθητής εκπαίδευσε το μοντέλο του — με βάση τεχνικές Fourier και Wavelet μετασχηματισμών — να ανιχνεύει μικρές αλλά σημαντικές διακυμάνσεις στη φωτεινότητα των δεδομένων NEOWISE, τα οποία περνούν απαρατήρητα σε συμβατική επεξεργασία.
• Το αποτέλεσμα ήταν ένα AI μοντέλο ικανό να διαχειριστεί και να ταξινομήσει τεράστιες σειρές δεδομένων (~200 δισεκατομμύρια καταγραφές), επιταχύνοντας δραματικά την ανακάλυψη.

🛰️ Τα δεδομένα που έκρυβαν μυστικά

Ο νεαρός χρησιμοποίησε δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο NEOWISE, το οποίο εδώ και χρόνια σαρώνει τον ουρανό σε υπέρυθρο φως. Τα δεδομένα αυτά υπήρχαν ήδη, αλλά:

• ήταν τεράστια σε όγκο
• δύσκολα στην ανάλυση
• και πολλά σήματα περνούσαν απαρατήρητα

Εδώ μπήκε στο παιχνίδι η τεχνητή νοημοσύνη.

🤖 Η ιδέα που έκανε τη διαφορά

Ο Matthew ανέπτυξε έναν αλγόριθμο μηχανικής μάθησης που μπορεί να εντοπίζει μικρές μεταβολές στη φωτεινότητα αντικειμένων με την πάροδο του χρόνου — κάτι που οι κλασικές μέθοδοι συχνά αγνοούν.

Αποτέλεσμα;
1,5 εκατομμύριο νέα κοσμικά αντικείμενα, όπως:

• κβάζαρ
• μεταβλητά άστρα
• δυαδικά συστήματα
• πιθανές υπερκαινοφανείς εκρήξεις

Όλα κρυμμένα σε δεδομένα που θεωρούσαμε ήδη «διαβασμένα». Δεν χρειάζεσαι πάντα νέο εξοπλισμό — μερικές φορές χρειάζεσαι νέο τρόπο σκέψης.

Η εργασία του μαθητή:

• δημοσιεύτηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό The Astronomical Journal
• δημιούργησε έναν δημόσιο κατάλογο που ήδη χρησιμοποιούν αστρονόμοι
• άνοιξε νέους δρόμους στην έρευνα που βασίζεται σε μεγάλα δεδομένα (big data)

🎖️ Βραβείο

• Για το έργο του, ο Paz κέρδισε το πρώτο βραβείο των $250.000 στον Regeneron Science Talent Search 2025, έναν από τους πιο σημαντικούς διαγωνισμούς επιστημονικών ερευνών για μαθητές στις ΗΠΑ.

🔭 Σημασία για την επιστήμη

• Αυτή η προσέγγιση δείχνει πώς τεχνητή νοημοσύνη/μηχανική μάθηση μπορεί να επαναπροσδιορίσει παλιά δεδομένα και να αποκαλύψει νέα επιστημονικά ευρήματα, ακόμα και από παρατηρήσεις που θεωρούνταν ήδη επαρκώς μελετημένες.
• Το έργο του ανοίγει δρόμους σε τομείς που βασίζονται σε χρονοσειρές (time-domain astronomy) και μπορεί να εφαρμοστεί σε άλλες επιστήμες πέραν της αστρονομίας.